AI mở đường cho nền hành chính công thế hệ mới tại châu Phi

Hà Nội (TTXVN 12/9)--
Công cuộc chuyển đổi số tại các cơ quan chính phủ trên khắp châu Phi đang bước sang một giai đoạn mới, từ việc đơn thuần số hóa tài liệu và quy trình sang ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có khả năng tự chủ xử lý nhiều công việc. Xu hướng này được kỳ vọng giúp nền hành chính công minh bạch, hiệu quả và phản ứng nhanh hơn trước nhu cầu ngày càng đa dạng của người dân.
Theo phóng viên TTXVN tại Nam Phi, trong suốt thập kỷ qua, chính phủ điện tử tại châu Phi chủ yếu tập trung vào số hóa các quy trình sẵn có, như đưa biểu mẫu lên mạng hoặc chuyển sổ sách thủ công thành cơ sở dữ liệu. Tuy nhiên, sự phát triển của AI đang làm thay đổi đáng kể cách thức vận hành này. Một số chính phủ bắt đầu triển khai các tác nhân AI có khả năng lập kế hoạch, đưa ra quyết định và xử lý hồ sơ thông qua những quy trình gồm nhiều bước, với mức độ can thiệp trực tiếp của con người thấp hơn trước.
Xu hướng này được định hình theo hướng tăng cường năng lực thay vì thay thế con người. AI có thể đảm nhận khối lượng lớn công việc phối hợp, xử lý giấy tờ và các nhiệm vụ lặp đi lặp lại, qua đó giúp công chức dành nhiều thời gian hơn cho những hồ sơ phức tạp, giải thích chính sách và tương tác trực tiếp với người dân - những công việc đòi hỏi khả năng phán đoán và sự linh hoạt của con người.
Nhiều quốc gia châu Phi đã ghi nhận những bước tiến đáng chú ý. Tại Nam Phi, Cơ quan Thuế và Hải quan Nam Phi (SARS) đang nghiên cứu ứng dụng công nghệ “bản sao số” (digital twin) do AI hỗ trợ, nhằm mô phỏng logic ra quyết định của con người trong quá trình xử lý thuế. Công nghệ này được kỳ vọng giúp chuyển những công việc thủ công, tiêu tốn nhiều nguồn lực thành các quy trình kỹ thuật số nhất quán hơn.
Tại Rwanda, công nghệ phân tích y tế bằng AI đã giúp giảm hơn 60% thời gian chờ chẩn đoán tại các bệnh viện nông thôn trong một chương trình thí điểm từ năm 2024. Trong khi đó, nền tảng GovAgenti mới được triển khai tại Uganda hướng tới tăng cường tính minh bạch, cho phép người dân theo dõi tiến độ các dự án công theo thời gian thực thông qua WhatsApp, tin nhắn USSD và 16 ngôn ngữ địa phương.
Tại Kenya, nền tảng eCitizen hiện cung cấp hơn 22.000 dịch vụ công cho khoảng 12 triệu người dùng thường xuyên, cho thấy quy mô ngày càng lớn của quá trình số hóa dịch vụ hành chính tại châu Phi.
Tuy nhiên, cùng với những cơ hội mà AI mang lại là những thách thức đáng kể về quản trị và kiểm soát rủi ro. Các chuyên gia cảnh báo việc bố trí con người giám sát hệ thống AI không đồng nghĩa với việc công nghệ này đã được kiểm soát chặt chẽ. Trên thực tế, những người chịu trách nhiệm kiểm duyệt có thể không có đủ thời gian, nguồn lực hoặc thẩm quyền để đánh giá đầy đủ và điều chỉnh các kết quả do AI tạo ra.
Để bảo vệ quyền lợi của người dân, các chính phủ cần xây dựng khung quản trị chặt chẽ ngay từ trước khi triển khai hệ thống AI. Trong đó cần có các tiêu chuẩn mua sắm công yêu cầu tính minh bạch, cơ chế tiếp nhận và xử lý khiếu nại, hồ sơ kiểm toán đầy đủ, cũng như quy định rõ thẩm quyền để các quan chức có thể can thiệp hoặc đình chỉ hệ thống khi cần thiết.
Theo các chuyên gia, thước đo thành công của chuyển đổi số không nằm ở số lượng công nghệ AI mà một chính phủ sở hữu, mà ở cách thức những công nghệ này được sử dụng một cách có trách nhiệm để giải quyết các vấn đề cụ thể của người dân. Từ rút ngắn thời gian gia hạn giấy tờ tùy thân đến nâng cao hiệu quả phân bổ trợ cấp xã hội, AI chỉ thực sự tạo ra giá trị khi giúp giảm chậm trễ, tăng tính minh bạch và cải thiện chất lượng dịch vụ công.
Đích đến của nền hành chính công do AI hỗ trợ không phải là một chính phủ do máy móc điều hành, mà là một bộ máy được tăng cường năng lực nhờ những công cụ trí tuệ đáng tin cậy, trong đó con người vẫn giữ vai trò quyết định./.

          Đặng Huyền