Đầu tư vào năng lực cốt lõi - Hướng đi nâng tầm ngành bán dẫn Việt
Nam
Hà Nội (TTXVN
30/7)--
Trong bối cảnh cạnh tranh công
nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và
tự động hóa đang trở thành những lĩnh vực quyết định năng lực cạnh tranh quốc
gia. Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Sydney, TS. Nguyễn Minh Triết, Chủ nhiệm
Học thuật Mạng lưới Đổi mới sáng tạo Việt Nam – Australia, đồng thời là kỹ sư
nghiên cứu tại Archer Materials (Australia), nhận định nếu chỉ nhập khẩu công
nghệ hoặc tham gia gia công đơn giản, Việt Nam sẽ rất khó nâng cao vị thế trong
chuỗi giá trị toàn cầu.
Theo TS. Nguyễn Minh Triết, khoảng
cách công nghệ giữa các quốc gia không đo đếm bằng số lượng nhà máy hay xưởng
đúc chip, mà thể hiện ở năng lực thiết kế, làm chủ quy trình chế tạo, kiểm soát
chất lượng, phát triển vật liệu, công nghệ đóng gói và khả năng thương mại hóa.
Đây là những công đoạn tạo ra giá trị gia tăng cao nhất, nơi nguồn nhân lực
chất lượng giữ vai trò quyết định.
Từ kinh nghiệm nghiên cứu tại Hàn
Quốc và Australia, ông đúc kết 3 yếu tố cốt lõi giúp một quốc gia tham gia sâu
vào chuỗi giá trị bán dẫn. Thứ nhất là đội ngũ kỹ sư và nhà khoa học có kinh
nghiệm thực tiễn, từng trực tiếp tham gia phát triển công nghệ. Thứ hai là hệ
thống hạ tầng nghiên cứu và chế tạo dùng chung đủ hiện đại để hỗ trợ các trường
đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Thứ ba là khả năng kết nối hiệu quả
giữa hoạt động nghiên cứu với nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường.
Tại Australia, các trường đại học,
viện nghiên cứu và doanh nghiệp cùng khai thác hệ thống trung tâm chế tạo, thử
nghiệm dùng chung. Mô hình này giúp các bên tiếp cận thiết bị hiện đại với chi
phí hợp lý, rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường mà không phải tự đầu
tư toàn bộ dây chuyền. Từ thực tiễn nghiên cứu tại Đại học New South
Wales (UNSW) và phát triển cảm biến sinh học tại Archer Materials, TS. Nguyễn
Minh Triết nhấn mạnh kết quả tốt trong phòng thí nghiệm chưa đảm bảo một sản
phẩm thành công trên thị trường. Để thương mại hóa, chip hay thiết bị bán dẫn
phải trải qua quá trình thử nghiệm và tối ưu liên tục. Các bài toán về độ ổn
định, khả năng sản xuất hàng loạt, chi phí và kiểm soát chất lượng cần được
tính toán ngay từ bước nghiên cứu ban đầu. Do đó, các nhà khoa học không thể
dừng lại ở kết quả trên lý thuyết, mà cần sớm hình thành tư duy phát triển sản
phẩm đại chúng.
Qua kinh nghiệm hợp tác với các
nhà khoa học và doanh nghiệp tại Australia, Mỹ, Canada, Anh và Bỉ, TS. Nguyễn
Minh Triết nhận thấy thách thức lớn nhất của các dự án công nghệ cao nằm ở cách
tiếp cận vấn đề. Để phối hợp hiệu quả, các bên cần thống nhất chỉ tiêu ngay từ
đầu và xây dựng đội ngũ nhân sự đóng vai trò "cầu nối" - những người
hiểu nguyên lý cơ bản của từng chuyên ngành để gắn kết nhà khoa học, kỹ sư và
doanh nghiệp.
Từ thực tế đó, Việt Nam cần cách
tiếp cận thực chất hơn trong chiến lược bán dẫn. Thay vì chạy theo các chỉ tiêu
bề nổi như số lượng kỹ sư hay số nhà máy xây dựng, điều cốt lõi là xác định rõ
những công đoạn chiến lược trong chuỗi giá trị mà trong nước có thể làm chủ.
TS. Nguyễn Minh Triết khuyến nghị Việt Nam cần tận dụng hiệu quả hơn mạng lưới
chuyên gia người Việt đang làm việc tại nước ngoài, như Australia, Mỹ, Hàn
Quốc, Singapore và châu Âu. Dù nhiều chuyên gia không thể trở về nước làm việc
lâu dài, nhưng họ vẫn có thể tham gia các dự án nghiên cứu, chuyển giao kinh
nghiệm, kết nối đối tác quốc tế và hỗ trợ đào tạo đội ngũ trong nước.
Về nguồn nhân lực, theo TS. Nguyễn
Minh Triết, Việt Nam cần đào tạo đội ngũ kỹ sư đã trực tiếp trải qua toàn bộ
quy trình phát triển sản phẩm, từ thiết kế, chế tạo, thử nghiệm đến phân tích
lỗi và tối ưu công nghệ. Đây là những kinh nghiệm rất khó có thể thay thế bằng
các khóa học ngắn hạn hoặc lý thuyết trên giảng đường.
Ngoài ra, Việt Nam cũng cần đầu tư
các trung tâm nghiên cứu và chế tạo dùng chung theo mô hình của Australia, tạo
điều kiện để trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp cùng khai thác hạ
tầng hiện đại, qua đó rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu với sản xuất và
thương mại hóa.
Mục tiêu cuối cùng của Việt Nam
không chỉ là "có mặt" trong ngành bán dẫn, mà phải từng bước làm chủ
những công đoạn có hàm lượng tri thức cao, trở thành mắt xích quan trọng trong
chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây cũng sẽ là bệ phóng vững chắc để nâng cao năng lực
cạnh tranh quốc gia trong các lĩnh vực AI, điện tử và kinh tế số trong tương lai./.
Diệu Linh